Ujemne znaczenie dla rozwoju płodu mają: zagra­żające krwawienia, poronienia i przodują­ce łożysko. Wystąpienie niektórych nie­prawidłowości można przewidzieć, a sto­sując odpowiednią profilaktykę oraz lecze­nie matki można im zapobiec. U wielu matek z powikłaniami konieczne jest hos­pitalizowanie, a urodzone w tych okolicz­nościach dziecko „ryzyka” wymaga szcze­gólnej opieki. W tej grupie dzieci mieszczą się noworodki, u których wystąpiły nieko­rzystne zjawiska związane z okresem cią-żowo-porodowym, lub po ich urodzeniu, np. noworodki urodzone w zamartwicy, z zielonymi wodami płodowymi, z ce­chami wcześniactwa, z małą wagą urodze-niową poniżej 2500 g lub ze zbyt dużą, powyżej 4500 g, z przedwczesnym odejś­ciem wód płodowych oraz z ciąży bliź­niaczej. Istotne znaczenie mają także przedwczesne porody, martwe płody, po­ronienia i inne.

Dotyczy to dzieci, u których w wywiadzie stwierdza się choroby matki w czasie ciąży, powikłania okresu ciążowo-porodowego, niekorzystne dziedziczne układy u rodzi­ców i w najbliższej rodzinie (ze strony ojca lub matki) obarczonej obecnością dzieci z niedorozwojem umysłowym i fizycznym. U dzieci „ryzyka” konieczna jest wczesna, staranna i systematyczna obserwacja neurologiczno-psychologiczna, ponieważ u tych dzieci często występują choroby ośrodkowego układu nerwowego, w tym także mózgowe porażenie dziecięce, a w konsekwencji zaburzenia w rozwoju psychoruchowym. Wczesne wykrywanie możliwości wystąpienia określonych za­burzeń w rozwoju, zaraz po urodzeniu, jest ważne dla wczesnego wdrożenia postępo­wania leczniczego, wczesnej rehabilitacji. Dlatego rodzice powinni poznać ewen­tualne czynniki ryzyka. Do czynników ryzyka porodowego zalicza się: powikłania położnicze, jak nieprawid­łowe położenie płodu, wadliwa budowa miednicy u ciężarnej, poród szybki lub przedłużanie się terminu porodu.

Niekorzystne czynniki

dla rozwoju płodu i dziecka

Dziecko „ryzyka porodowego”

Określenia „ciąża ryzyka” i „dziecko ryzy­ka” są pojęciami przekazywanymi często matce lub obojgu rodzicom dla wyjaśnie­nia przyczyn różnego rodzaju zaburzeń w rozwoju, stwierdzanych u niemowląt lub w dalszym okresie życia dziecka. Pole­gają one na występowaniu różnych nie­prawidłowości u dzieci w zakresie rozwoju psychomotorycznego, umysłowego i nie­których cech somatycznych. Mogą doty­czyć ogólnego rozwoju lub tylko niektó­rych jego sfer i występować w różnym stopniu nasilenia.

Czynniki środowiska wewnątrzmaci-cznego mają zasadniczy wpływ na rozwój płodu. Poprzez krążenie łożyskowe połą­czone z krążeniem ogólnym matki, stano­wiącym krążenie płodowo-matczyne, po­wstaje szczególny układ stosunków płodu ze środowiskiem zewnętrznym. Taki układ matka-płód, w sytuacji szkodliwego dzia­łania czynników środowiska zewnętrzne­go, ochrania płód, stwarzając optymalne i sprzyjające warunki dla rozwoju procesu przystosowawczego płodu. Okres rozwoju wewnątrzmacicznego jest fazą szczególnej wrażliwości na szkodliwe czynniki środowiska, przede wszystkim ze względu na niezwykłe tempo rozwoju w tym okresie życia. Udowodniono, że im szybszy jest rozwój, tym większa skutecz­ność (szkodliwość) działania czynników środowiskowych. Okres od ¹/₂ do 5^/₂ tyg. po zapłodnieniu stanowi fazę rozwojową, w której następuje wzmożona skłonność do obumarcia zarodka lub płodu, a naj­większa wrażliwość na czynniki prowa­dzące do obumarcia zarodka występuje między ¹/2 a 2 tyg. ciąży. Przyjmuje się, że ok. 20% zapłodnionych jaj i zarodków ginie w tym czasie i dochodzi do poronie­nia.

Tempo przemian środowiska oraz zaburze­nia biorytmów są najgroźniejszymi prze­jawami przekształceń występujących w układzie środowisko-człowiek. Środo­wiskiem jest to co otacza człowieka. W ekologii przez środowisko rozumie się to, co wpływa na szansę przeżycia i roz­rodu organizmów żywych. Dla płodu wa­runki wewnątrzmaciczne są środowiskiem wpływającym na jego rozwój. W tym rozumieniu środowisko człowieka stanowią: tlen, dwutlenek węgla, wodór, materiały budulcowe i energetyczne or­ganizmu oraz zasoby niekonsumpcyjne, tj. źródła energii, promieniowanie elektroma­gnetyczne, siły grawitacji, dźwięki, wibra­cje, a także klimat i zanieczyszczenie środowiska zewnętrznego oraz to, co rozu­miemy przez środowisko społeczne. Ekologiczne zagrożenia dla rozwoju i zdro­wia dziecka należy rozpatrywać w dwóch aspektach: pierwszy — to oddziaływanie czynników ekologicznych (środowisko­wych) na rozwój dziecka w całym jego okresie ontogenezy, a przede wszystkim w okresie życia płodowego; drugi — to oddziaływanie czynników ekologicznych na czynność poszczególnych narządów i układów organizmu dziecka znajdujących się w ciągłym doskonaleniu czynności.